2022-07-10

素書【白話字】

《素sò͘ 書su 》

原goân 始sú 章chiong 第tē 一it

夫hu 道tō 、德tek 、仁jîn 、義gī 、禮lé 五ngó͘ 者chiá ,一it 體thé 也iā 。道tō 者chiá ,人jîn 之chi 所só͘ 蹈tō ,使sú 萬bān 物bu̍t 不put 知ti 其kî 所só͘ 由iû 。德tek 者chiá ,人jîn 之chi 所só͘ 得iû ,使sú 萬bān 物bu̍t 各kok 得tek 其kî 所só͘ 欲io̍k 。仁jîn 者chiá ,人jîn 之chi 所só͘ 親chhin ,有iú 慈chû 慧hūi 惻chhek 隱ún 之chi 心sim ,以í 遂sūi 其kî 生seng 存chhûn 。義gī 者chiá ,人jîn 之chi 所só͘ 宜gî ,賞sióng 善siān 罰hoa̍t 惡ok ,以í 立li̍p 功kong 立li̍p 事sū 。禮lé 者chiá ,人jîn 之chi 所só͘ 履lí ,夙siok 興heng 夜iā 寐bī ,以í 成sêng 人jîn 倫lûn 之chi 序sū 。夫hu 欲io̍k 為ūi 人jîn 之chi 本pún ,不put 可khó 無bû 一it 焉ian 。賢hiân 人jîn 君kun 子chú ,明bêng 於î 盛sēng 衰soe 之chi 道tō ,通thong 乎hô͘ 成sêng 敗pāi 之chi 數sò͘ ,審sím 乎hô͘ 治tī 亂loān 之chi 勢sè ,達ta̍t 乎hô͘ 去khì 就chiū 之chi 理lí 。若jio̍k 時sî 至chì 而jî 行hêng ,則chek 能lêng 極ke̍k 人jîn 臣sîn 之chi 位ūi ; 得tek 機ki 而jî 動tōng ,則chek 能lêng 成sêng 絕choa̍t 代tài 之chi 功kong 。如jû 其kî 不put 遇gū ,沒bu̍t 身seng 而jî 已í 。是sī 以í 其kî 道tō 足chiok 高ko ,而jî 名bêng 重tiōng 於î 後hiō 代tài 。

正chèng 道tō 章chiong 第tē 二jī

德tek 足chiok 以í 懷hoâi 遠oán ,信sìn 足chiok 以í 一it 異ī ,義gī 足chiok 以í 得tek 眾chiòng ,才châi 足chiok 以í 鑑kàm 古kó͘ ,明bêng 足chiok 以í 照chiàu 下hā ,此chhú 人jîn 之chi 俊chùn 也iā 。行hêng 足chiok 以í 為ūi 儀gî 表piáu ,智tì 足chiok 以í 決koat 嫌hiâm 疑gî ,信sìn 可khó 以í 使sù 守siú 約iok ,廉liâm 可khó 以í 使sú 分hun 財châi ,此chhú 人jîn 之chi 豪hô 也iā 。守siú 職chit 而jî 不put 廢hùi ,處chhú 義gī 而jî 不put 回hôe ,見kiàn 嫌hiâm 而jî 不put 苟kó͘ 免bián ,見kiàn 利lī 而jî 不put 苟kó͘ 得tek ,此chhú 人jîn 之chi 傑kia̍t 也iā 。

求kiû 人jîn 之chi 志chì 章chiong 第tē 三sam

絕choa̍t 嗜sī 禁kìm 慾io̍k ,所só͘ 以í 除tû 累lūi 。抑ia̍h 非hui 損sún 惡ok ,所só͘ 以í 讓jiōng 過kò 。貶pián 酒chiú 闕khoat 色sek ,所só͘ 以í 無bû 污u 。 避pī 嫌hiâm 遠oán 疑gî ,所só͘ 以í 不put 誤gō͘ 。博phok 學ha̍k 切chhiat 問būn ,所só͘ 以í 廣kóng 知ti 。高ko 行hêng 微bî 言giân ,所só͘ 以í 修siu 身seng 。 恭kiong 儉khiām 謙khiam 約iok ,所só͘ 以í 自chū 守siú 。深chhim 計kè 遠oán 慮lī ,所só͘ 以í 不put 窮kiông 。親chhin 仁jîn 友iú 直ti̍t ,所só͘ 以í 扶hû 顛tian 。 近kīn 恕sù 篤tok 行hêng ,所só͘ 以í 接chiap 人jîn 。任jīm 材châi 使sú 能lêng ,所só͘ 以í 濟chè 物bu̍t 。殫tan 惡ok 斥thek 讒chhâm ,所só͘ 以í 止chí 亂loān 。 推thui 古kó͘ 驗giām 今kim ,所só͘ 以í 不put 惑he̍k 。先sian 揆kûi 後hiō 度tō͘ ,所só͘ 以í 應èng 卒chut 。設siat 變piàn 致tì 權khoân ,所só͘ 以í 解kái 結kiat 。 括koat 囊lông 順sūn 會hōe ,所só͘ 以í 無bû 咎kiū 。橛ko̍eh 橛ko̍eh 梗kéng 梗kéng ,所só͘ 以í 立li̍p 功kong 。孜chu 孜chu 淑siok 淑siok ,所só͘ 以í 保pó 終chiong 。

本pún 德tek 宗chong 道tō 章chiong 第tē 四sù

夫hu 志chì 心sim 篤tok 行hêng 之chi 術su̍t ,長tiông 莫bo̍k 長tiông 於î 博phok 謀bô͘ ,安an 莫bo̍k 安an 於î 忍jím 辱jio̍k ,先sian 莫bo̍k 先sian 於î 修siu 德tek ,樂lo̍k 莫bo̍k 樂lo̍k 於î 好hòⁿ 善siān ,神sîn 莫bo̍k 神sîn 於î 至chì 誠sêng ,明bêng 莫bo̍k 明bêng 於î 體thé 物bu̍t ,潔kiat 莫bo̍k 潔kiat 於î 謹kín 獨to̍k ,吉kiat 莫bo̍k 吉kiat 於î 知ti 足chiok ,苦khó͘ 莫bo̍k 苦khó͘ 於î 多to 願goān ,悲pi 莫bo̍k 悲pi 於î 精cheng 散sàn ,病pēng 莫bo̍k 病pēng 於î 無bû 常siông ,短toán 莫bo̍k 短toán 於î 苟kó͘ 得tek ,幽iu 莫bo̍k 幽iu 於î 貪tham 鄙phí ,孤ko͘ 莫bok 孤ko͘h 於î 自chū 恃sī ,危gûi 莫bo̍k 危gûi 於î 任jīm 疑gî ,敗pāi 莫bo̍k 敗pāi 於î 多to 私su 。

道tō 義gī 章chiong 第tē 五ngó͘

以í 明bêng 示sī 下hā 者chiá 暗àm ,有iú 過kò 不put 知ti 者chiá 蔽pè ,迷bê 而jî 不put 返hoán 者chiá 惑he̍k ,以í 言giân 取chhú 怨oàn 者chiá 禍hō ,令lēng 與ú 心sim 乖koai 者chiá 廢hùi ,後hiō 令lēng 繆biū 前chiân 者chiá 毀húi ,怒nō͘ 而jî 無bû 威ui 者chiá 犯hoān ,好hòⁿ 眾chiòng 辱jio̍k 人jîn 者chiá 殃iong ,戮lio̍k 辱jio̍k 所só͘ 任jīm 者chiá 危ûi ,慢bān 其kî 所só͘ 敬kèng 者chiá 凶hiong ,貌māu 合ha̍p 心sim 離lī 者chiá 孤ko͘ ,親chhin 讒chhâm 遠oán 忠tiong 者chiá 亡bông ,近kīm 色sek 遠oán 賢hiân 者chiá 昏hun ,女lú 謁iat 公kong 行hêng 者chiá 亂loān ,私su 人jîn 以í 官koan 者chiá 浮hû ,凌lêng 下hā 取chhú 勝sèng 者chiá 侵chhim ,名bêng 不put 勝sèng 實si̍t 者chià 耗hòⁿ 。略lio̍h 己kí 而jî 責chek 人jîn 者chiá 不put 治tī ,自chū 厚hiō 而jî 薄po̍k 人jîn 者chiá 棄khì 廢hùi 。以í 過kò 棄khì 功kong 者chiá 損sún ,群kûn 下hā 外gōe 異ī 者chiá 淪lûn ,既kì 用iōng 不put 任jīm 者chiá 疏so͘ ,行hêng 賞sióng 吝līm 色sek 者chiá 沮chó͘ ,多to 許hí 少siáu 與ú 者chiá 怨oàn ,既kì 迎gêng 而jî 拒kū 者chiá 乖koai 。薄po̍k 施si 厚hiō 望bōng 者chiá 不put 報pò͘ ,貴kùi 而jî 忘bōng 賤chiān 者chiá 不put 久kiú 。念liām 舊kiū 而jî 棄khì 新sin 功kong 者chiá 凶hiong ,用iōng 人jîn 不put 得tek 正chèng 者chiá 殆tāi ,強kiōng 用iōng 人jîn 者chiá 不put 畜thiok ,為ūi 人jîn 擇te̍k 官koan 者chiá 亂loān ,失sit 其kî 所só͘ 強kiông 者chiá 弱jio̍k ,決koat 策chhek 於î 不put 仁jîn 者chiá 險hiám ,陰im 計kè 外gōe 泄siat 者chiá 敗pāi ,厚hō͘ 斂liám 薄po̍k 施si 者chiá 凋tiau 。戰chiàn 士sū 貧pîn ,游iû 士sū 富hù 者chiá 衰soe ; 貨hè 賂lō͘ 公kong 行hêng 者chiá 昧māi ; 聞bûn 善siān 忽hut 略lio̍k ,記kì 過kò͘ 不put 忘bōng 者chiá 暴pō ; 所só͘ 任jīm 不put 可khó 信sìn ,所só͘ 信sìn 不put 可khó 任jīm 者chiá 濁to̍k 。牧bo̍k 人jîn 以í 德tek 者chiá 集chi̍p ,繩sêng 人jîn 以í 刑hêng 者chiá 散sàn 。小siáu 功kong 不put 賞sióng ,則chek 大tāi 功kong 不put 立li̍p ; 小siáu 怨oàn 不put 赦sià ,則chek 大tāi 怨oàn 必pit 生seng 。賞sióng 不put 服ho̍k 人jîn ,罰hoa̍t 不put 甘kam 心sim 者chiá 叛poān 。賞sióng 及ki̍p 無bû 功kong ,罰hoa̍t 及ki̍p 無bû 罪chōe 者chiá 酷khok 。聽thèng 讒chhâm 而jî 美bí ,聞bûn 諫kàn 而jî 仇siû 者chiá 亡bong 。能lêng 有iú 其kî 有iú 者chiá 安an ,貪tham 人jîn 之chi 有iú 者chiá 殘chân 。

安an 禮lé 章chiong 第tē 六lio̍k

怨oàn 在chāi 不put 舍sià 小siáu 過kò͘ ,患hoān 在chāi 不put 預ū 定tēng 謀biô 。福hok 在chāi 積chek 善siān ,禍hō 在chāi 積chek 惡ok 。飢ki 在chāi 賤chiān 農lông ,寒hân 在chāi 墮tūi 織chit 。安an 在chāi 得tek 人jîn ,危gûi 在chāi 失sit 事sū 。富hù 在chāi 迎gêng 來lâi ,貧pîn 在chāi 棄khì 時sî 。上siōng 無bû 常siông 操chho ,下hā 多to 疑gî 心sim 。輕kheng 上siōng 生seng 罪chōe ,侮bú 下hā 無bû 親chhin 。近kīm 臣sîn 不put 重tiong ,遠oán 臣sîn 輕kheng 之chi 。自chū 疑gî 不put 信sìn 人jîn ,自chū 信sìn 不put 疑gî 人jîn 。枉óng 士sū 無bû 正chèng 友iú ,曲khiok 上siōng 無bû 直ti̍t 下hā 。危gûi 國kok 無bû 賢hiân 人jîn ,亂loān 政chèng 無bû 善siān 人jîn 。愛ài 人jîn 深chhim 者chiá 求kiû 賢hiân 急kip ,樂lo̍k 得tek 賢hiân 者chiá 養ióng 人jîn 厚hō͘ 。國kok 將chiong 霸pà 者chiá 士sū 皆kai 歸kui ,邦pang 將chiong 亡bông 者chiá 賢hiân 先sian 避pī 。地tē 薄po̍k 者chiá 大tāi 物bu̍t 不put 產sán ,水súi 淺chhián 者chiá 大tāi 魚gû 不put 游iû ,樹sū 禿thut 者chiá 大tāi 禽khîm 不put 棲chhe ,林lîm 疏so͘ 者chiá 大tāi 獸siù 不put 居ki 。山san 峭siàu 者chiá 崩peng ,澤te̍k 滿boán 者chiá 溢ek 。棄khì 玉gio̍k 取chhú 石se̍k 者chiá 盲bông ,羊iông 質chit 虎hó͘ 皮phî 者chiá 柔jiû 。衣i 不put 舉kí 領léng 者chiá 倒tò ,走chó͘ 不put 視sī 地tē 者chiá 顛tian 。柱chū 弱jio̍k 者chiá 屋ok 壞hoāi ,輔hú 弱jio̍k 者chiá 國kok 傾kheng 。足chiok 寒hân 傷siong 心sim ,人jîn 怨oàn 傷siong 國kok 。山san 將chiong 崩peng 者chiá 下hā 先sian 隳tūi ,國kok 將chiong 衰soe 者chiá 人jîn 先sian 弊pè 。根kin 枯ko͘ 枝chi 朽hiú ,人jîn 困khùn 國kok 殘chân 。與ú 覆hok 車ki 同tông 軌kúi 者chiá 傾kheng ,與ú 亡bông 國kok 同tông 事sū 者chiá 滅bia̍t 。見kiàn 已í 生seng 者chiá 慎sīn 將chiong 生seng ,惡ok 其kî 跡chek 者chiá 須su 避pī 之chi 。畏ùi 危gûi 者chiá 安an ,畏ùi 亡bông 者chiá 存chûn 。夫hu 人jîn 之chi 所só͘ 行hêng ,有iú 道tō 則chek 吉kiat ,無bû 道tō 則chek 凶hiong 。吉kiat 者chiá ,百pek 福hok 所só͘ 歸kui ; 凶hiong 者chiá ,百pek 禍hō 所só͘ 攻kong 。非hui 其kî 神sîn 聖sèng ,自chū 然jiân 所só͘ 鍾chiong 。務bū 善siān 策chhek 者chiá 無bû 惡ok 事sū ,無bû 遠oán 慮lī 者chiá 有iú 近kīn 憂iu 。同tông 志chì 相siong 得tek ,同tông 仁jîn 相siong 憂iu ,同tông 惡ok 相siong 黨tóng ,同tông 愛ài 相siong 求kiû ,同tông 美bí 相siong 妒tò͘ ,同tông 智tì 相siong 謀bô ,同tông 貴kùi 相siong 害hāi ,同tông 利lī 相siong 忌kī ,同tông 聲seng 相siong 應èng ,同tông 氣khì 相siong 感kám ,同tông 類lūi 相siong 依i ,同tông 義gī 相siong 親chhin ,同tông 難lân 相siong 濟chè ,同tông 道tō 相siong 成sêng ,同tông 藝gē 相siong 規kui ,同tông 巧kháu 相siong 勝sèng : 此chhú 乃nái 數sò͘ 之chi 所só͘ 得tek ,不put 可khó 與ú 理lí 違ûi 。釋sek 己kí 而jî 教kàu 人jîn 者chiá 逆ge̍k ,正chèng 己kì 而jî 化hòa 人jîn 者chiá 順sūn 。逆ge̍k 者chiá 難lân 從chiông ,順sūn 者chiá 易e̍k 行hêng ,難lân 從chiông 則chek 亂loān ,易e̍k 行hêng 則chek 理lí 。如jû 此chhú 理lí 身sin 、理lí 國kok 、理lí 家ka ,可khó 也iā !

沒有留言 :

張貼留言